Phân tích tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao

Phân tích tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao
Đánh giá bài viết

Đề bài: Phân tích tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao.

Bài làm

Trong các tác phẩm văn học hiện thực phê phán, tác phẩm Chí Phèo – Nam Cao được coi là tác phẩm sinh sau đẻ muộn, thế nhưng khi bước vào làng văn học, nó đã gây một ấn tượng mạnh mẽ đối với độc giả và trở thành tác phẩm làm nên tên tuổi của nhà văn Nam Cao.

Loading...

Truyện khắc họa hình tượng người nông dân trước Cách mạng tháng Tám từng vô cùng khốn khổ, nhỏ bé và bị chèn ép. Thế nhưng, khác với những tác phẩm hiện thực phê phán cùng thời, không chỉ nói về cái nghèo đói vật chất của người nông dân, Nam Cao còn làm nổi bật cái nghèo đói về tâm hồn của họ, những con người nhỏ bé bị xã hội bất công chèn ép khiến họ bị tha hóa, bị tước đi quyền làm người, mà đại diện cho những con người ấy chính là Chí Phèo.

Mở đầu câu chuyện vô cùng ấn tượng khi mà Nam Cao đã để Chí Phèo xuất hiện bằng tiếng chửi: Hắn chửi trời, đời, chửi ngay tất cả làng Vũ Đại; chửi đứa nào không chửi nhau với hắn, chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn. Dường như Chí Phèo đang vô cùng cô độc khi mà ngay cái cách thức giao tiếp hạ đẳng nhất đó là chửi cũng không một ai thèm chửi lại hắn. Và, cái mở đầu đầy xung đột ấy đã thể hiện được cách dẫn dắt truyện vô cùng tài ba của Nam Cao, hấp dẫn người đọc dõi theo suốt câu chuyện đến những tình tiết cuối cùng.

Quay trở về với nguồn gốc Chí Phèo, Chí là một kẻ không có nguồn gốc, một anh đi thả ống lươn, một buổi sáng tinh sương đã thấy hắn trần truồng và xám ngắt trong cái váy đụp để bên một lò gạch bỏ không, Chí không cha không mẹ, bị bán cho từ người này đến người khác, bị coi thường, phải đi ở đợ. Và càng khổ nhục hơn, Chí bị Bá Kiến – một tên địa chủ trong làng, ghen ghét đẩy vào tù. Những sự bất công và khinh miệt của xã hội mục nát đã khiến Chí bị tha hóa và trở thành con quỷ dữ.

Bảy, tám năm sau khi ra tù, Chí Phèo đã thay đổi cả về nhân hình và nhân tính, ngay sau khi ra tù, Chí đã chạy đến nhà Bá Kiến, để rạch mặt ăn vạ, để chửi tông ti họ hàng nhà Bá Kiến. Nhưng chỉ sau vài lời ngọt nhạt và mấy đồng bạc lẻ của cụ Bá, Chí Phèo đã trở thành tay sai cho Bá Kiến, trở thành tay sai cho chính kẻ thù của mình, trở thành kẻ thù với những người đồng cảnh ngộ với mình. Chính cái nghịch lý này một lần nữa càng khẳng định tài năng của Nam Cao, ông xây dựng hình tượng con người Chí Phèo giống như một tiếng kêu xót xa đau đớn trước cảnh con người bị tha hóa, mất đi ý thức, đồng thời cũng chính là lời tố cáo đanh thép giai cấp thống trị xảo quyệt, độc ác.

Đau đớn thay, một con người bị ruồng bỏ khỏi vòng tròn xã hội, bị xa lánh, bị tước đi quyền giao tiếp, quyền làm người. Chính sự xa lánh sợ hãi của người dân làng Vũ Đại đã ngày càng đẩy Chí vào bước đường tha hóa, làm nô lệ cho đồng tiền, nô lệ cho đáng thống trị tàn ác.

Quỷ dữ, chỉ có thể xoa dịu bằng tình thương, và may mắn thay, cuộc gặp tình cờ với Thị Nở trong đêm đã khiến Chí từ quỷ trở lại thành người. Thị Nở cũng giống như Chí Phèo, xấu ma chê quỷ hờn. Thế nhưng phải chăng Nam Cao đang gửi gắm tới chúng ta thông điệp: Đôi khi cái vẻ đẹp của con người không chỉ là vẻ bề ngoài mà còn là vẻ đẹp tận sâu bên trong tâm hồn. Thị Nở và Chí Phèo, hai con người thấp bé tận cùng của xã hội, tình cờ gặp nhau, trao nhau tình thương, tựa như hai con thú nhỏ ủ ấm cho nhau. Vì thế bát cháo hành của Thị Nở đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong tác phẩm. Bát cháo hành chính là biểu tượng của tình thương, là giá trị nhân đạo của tác phẩm. Nó không chỉ khiến Chí Phèo khỏi ốm, nó còn đánh thức tâm hồn lương thiện bị ẩn sâu trong con người Chí, khiến Chí như tỉnh ra. Lần đầu tiên sau rất nhiều lần say, Chí “tỉnh”. Lần đầu tiên sau một khoảng thời gian rất dài, hắn nghe thấy tiếng chim hót vui tai, nghe thấy tiếng mấy bà đi chợ, anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá. Âm thanh của cuộc sống yên bình Chí từng mong ước. Và, Chí bắt đầu thấy buồn bâng khuâng, thấy sợ khi nhìn về tương lai phía trước, khi Chí già yếu, đơn độc. Phải, Chí Phèo sợ nhất chính là đơn độc, và sự xuất hiện của Thị Nở như một cơ hội để Chí trở lại làm người.

  Phân tích tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao       

 Phân tích tác phẩm Chí Phèo

Nhận được bát cháo của Thị, hắn thấy tủi. Tủi thân vì trước nay chưa từng một ai quan tâm hắn, cho hắn điều gì, muốn có thì hắn phải cướp. Tủi hổ vì hiện tại nghiệt ngã, khi hắn đã trở nên tha hóa và sai trái tận cùng. Hắn thấy tủi nhục khi nhớ về quá khứ đi ở đợ, phải bóp chân cho bà Ba mà hắn cũng đâu yêu thương gì cho cam, có lẽ đây là lúc hắn tỉnh nhất, để lấy lại ý thức con người mình, để nhớ về giấc mơ hắn từng mơ chồng cày thuê cuốc mướn, vợ ở nhà dệt vải, một cuộc sống bình dị khi hắn được trở lại với mọi người, được mọi người chào đón hắn.

Hay là mình sang đây ở với tớ một nhà cho vui – câu ngỏ ý đơn sơ giản dị của những con người nhỏ bé. Thế là Thị và Chí về ở với nhau. Và có lẽ, những ngày ngắn ngủi được ở với Thị chính là những ngày hạnh phúc nhất của đời Chí, hắn không còn kinh rượu nhưng cố uống cho thật ít, những tháng ngày Chí thực sự tỉnh táo để sống, để yêu thương, để vun trồng mái ấm bấy lâu nay Chí mong ước.

Thế nhưng, những lời đay nghiệt của bà cô, là đại diện cho sự cay nghiệt, miệt thị của xã hội đương thời đã đập tan đi hạnh phúc mỏng manh mới vẹn tròn của Chí Phèo, khiến Chí và Thị không thể đến với nhau. Khi nghe Thị Nở nhắc lại lời bà cô, hắn ngẩn người. Sau bao nhiều lần nghe người ta chửi bới, đây là lần đầu tiên hắn ngẩn người. Và khi thấy Thị Nở rời đi, hắn sửng sốt đứng lên, đuổi theo Thị, nắm lấy tay Thị. Sự níu kéo của Chí không phải chỉ là níu kéo Thị ở lại, hắn đang níu kéo lấy yêu thương, níu kéo lấy người cho hắn hi vọng cuối cùng để hắn sống lương thiện. Nhưng Thị Nở đã gạt ra, như một sự cự tuyệt, cự tuyệt Chí, cự tuyệt cơ hội để Chí trở lại làm người.

Chí hiểu cánh cửa cuộc đời đã đóng lại, và Chí phải trở lại với cái tăm tối của sự tha hóa thê lương. Thế là Chí lại uống rượu. Nhưng càng uống Chí càng tỉnh ra. Chí ôm mặt khóc rưng rức. Một con người đã mất đi ý thức quá lâu, đến nỗi chẳng còn hiểu được đau khổ là như thế nào nữa. Chí không thể thể hiện được sự đau khổ của mình, và Chí khóc. Khóc rồi, Chí cầm dao, định bụng đi đâm chết nó. Nhưng, giống như ý thức cuối cùng mách bảo, Chí không đến nhà Thị Nở mà đến thẳng nhà Bá Kiến, đâm chết lão, rồi đâm chết chính mình. Chí đã trả thù, trả thù kẻ đã hủy hoại đời Chí, kẻ độc ác và quỷ quyệt. Chí đâm chết mình, giống như một sự giải thoát, giải thoát Chí khỏi quãng đời đau khổ, để Chí tự cho mình một cơ hội trở lại làm người. Ai cho tao lương thiện? – thực đau đớn thay, một con người đã mất hết tất cả, mất hết quyền làm người, đến sự lương thiện cũng không có quyền được bày tỏ. Cái chết của Chí chính là giải pháp tốt nhất, và nhát đâm Bá Kiến chính là biểu trưng cho sự phản kháng quyết liệt của những người nông dân khốn khổ bị kìm kẹp bởi giai cấp thống trị tàn bạo. Chính những sự phản kháng này đã làm nên thành công của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945, mở ra một thời kỳ mới cho đất nước.

Và kết thúc câu chuyện, khi Thị Nở thoáng nghĩ đến lò gạch cũ, phải chăng một Chí Phèo con sắp ra đời? Và phải chăng, nó cũng sẽ giống cha, sống một cuộc sống đầy bất công và bị tha hóa? Ấy chính là vòng luẩn quẩn của con người đã được thể hiện rõ nét qua ngòi bút sắc sảo đầy hiện thực của Nam Cao. Từ đó để như một minh chứng hùng hồn để ông kêu gọi những người nông dân đứng lên đánh đuổi địa chủ tay sai, để sống tự do, hạnh phúc.

Có thể nói, qua tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao đã vô cùng thành công khi không chỉ vạch trần bộ mặt gian xảo quỷ quyết đầy độc ác của giai cấp thống trị – tiêu biểu là Bá Kiến, mà còn khắc họa rõ nét hiện thực những con người thống khổ bị đè ép, chịu nhiều đau khổ. Từ đó đồng cảm và cảm thông sâu sắc trước sự tha hóa của con người, đồng thời cũng ca ngợi sự lương thiện không thể bị đánh mất ẩn sâu trong mỗi con người.

Ánh Nguyên

Loading...